Autohtone i odomaćene sorte odabranih voćnih vrsta iz BiH

Ova parcela predstavlja skromnu, ali značajnu kolekciju autohtonih i odomaćenih sorti odabranih voćnih vrsta koje se tradicionalno uzgajaju u umjereno-kontinentalnom klimatu Bosne i Hercegovine. Kroz dugotrajan proces uzgoja i prilagođavanja lokalnim prirodnim uslovima, ove sorte su razvile prepoznatljiva biološka, privredna i kulturna obilježja. Kao takve, one predstavljaju vrijedan biljni genetski resurs od opšteg nacionalnog interesa. Pored svoje poljoprivredne vrijednosti, autohtone i odomaćene voćne sorte čine važan dio lokalne tradicije, identiteta i kulturnog naslijeđa.

Šta su autohtone i odomaćene sorte?

Pod autohtonim ili domaćim sortama podrazumijevaju se genotipovi koji se od davnina uzgajaju u određenim ekološkim uslovima, a čije se porijeklo i ime sa sigurnošću ne zna.

Odomaćene sorte imaju poznato porijeklo i naziv, ali su dugotrajnim uzgojem i širenjem u određenom području postale sastavni dio lokalne voćarske tradicije.

Porijeklo i nazivi autohtonih sorti iz BiH

Autohtone sorte voćaka nisu nastale u jednom vremenskom trenutku, niti na jednom mjestu. One su rezultat dugotrajnog procesa prilagođavanja, selekcije i uzgoja koji je trajao stoljećima. Pored izvorno domaćih autohtonoih sorti koje su nastale na području naše države i regiona, veliki procenat sorti koje se danas smatraju autohtonim dospjela je u ove krajeve tokom osmanskog i austrougarskog perioda, čemu svjedoče i nazivi pojedinih sorata turskog porijekla, kao što su kruške ‘Karamut’ (kara – crno, armut – kruška) i ‘Jeribasma’ (yer basmak – pritisnuti zemlju), te jabuke ‘Šećerlija’ (şeker – šećer) i ‘Đulabija’ (gül – ruža).

Ipak, najveći broj naziva sorata je na domaćem jeziku. Nazivi su dodjeljivani prema različitim osnovama, kao što su:

a) oblik (okruglica i dugulja), boja (šarenika, zelenika, žutavka…) ili okus ploda (sladica, šečerka, mednica…);
b) porijeklo, odnosno grad ili kraj iz kojeg je sorta donesena (‘Budimka’ i ‘Sarajka’), ili prema imenima ljudi koji su je donijeli ili učestvovali u njenom širenju (‘Huseinbegovača’ i ‘Ramićka’);
c) period zriobe ploda (ranka, aliđunka, zimnjača).

Specifičnost autohtonih sorata ogleda se i u velikom broju sinonima, koji variraju od mjesta do mjesta, ali u većini slučajeva naziv zadržava prepoznatljiv korijen riječi.

Počeci stručnog voćarstva u Bosni i Hercegovini

Iako voćarstvo u Bosni i Hercegovini ima dugu tradiciju, njegov stručni i naučno utemeljeni razvoj započinje krajem 19. i početkom 20. vijeka, u periodu austrougarske uprave. U to vrijeme većina stanovništva bavila se poljoprivredom, a vlasti su, s ciljem povećanja prinosa i unapređenja kvaliteta proizvodnje, započele uvođenje savremenih metoda rada i novih voćnih sorti.

Osnivanjem poljoprivrednih i specijalnih voćarsko-vinogradarskih stanica i voćnih rasadnika stvoreni su prvi centri stručne edukacije i ogledne proizvodnje. U tim ustanovama seljaci su se upoznavali s tehnikama kalemljenja, uzgojem kvalitetnih sadnica i racionalnom obradom zemljišta. Do 1908. godine u Bosni i Hercegovini djelovalo je ukupno deset specijalnih voćarsko-vinogradarskih stanica, ali je nakon evaluacije njihovog rada, u tom periodu nastavilo djelovati samo četiri, i to u Donjim Hrgovima kod Gradačca, Goraždu, Konjicu i Gacku.

Ove stanice postavile su temelje modernog voćarstva u Bosni i Hercegovini i označile prekretnicu od tradicionalne ka planskoj i tržišno orijentisanoj proizvodnji.

Ljepocvjetka
- sorta
  
  Ljepocvjetka
- vrsta
  
  Jabuka
- sinonimi
  
  Cvjetača, Bell fler
- porijeklo
  
  New Jersey (SAD), introdukovana u Evropu 1834. godine.
- podloga
  
  MM 106.
- vrijeme berbe
  
  Kraj septembra, početak oktobra.
- upotreba
  
  Vrlo dobra stona sorta. Svježa upotreba ili prerada (kolači, kompoti, sokovi).
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Spljoštena piramidalno-okruglog oblika. Grane su glatke.
- pupoljci
  
  Vegetativni pupoljci su mali.
- listovi
  
  Krupni, izduženo-jajastog oblika.
- cvijet
  
  Srednje veličine, bijele i ružičaste boje.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Srednjeg do bujnog rasta.
- cvjetanje
  
  Sredinom sezone cvjetanja.
- rodnost
  
  Plodonosi svake godine u povoljnim klimatskim uslovima.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Srednje krupan do krupan (dosta neujednačen).
- oblik ploda
  
  Okrugao, kupast i simetričan.
- peteljka
  
  Srednje duga, prava i srednje debela. Udubljenje peteljke je usko i plitko.
- casica
  
  Plitka, uska i otvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Plitko, usko i nepravilno okruglog oblika.
- sjemena loza
  
  Izduženog srcolikog oblika, smještena bliže peteljci.
- pokožica ploda
  
  Debela, glatka i sjajna. Svijetlozelena, pri zrelosti zelenkastožuta ili žuta. Sa crvenkastom bojom na osunčanoj strani.
- meso ploda
  
  Žućkastobijelo, umjereno hrskavo, slatko i srednje sočno, posebne arome.
- okus
  
  Blago kiseo, osvježavajući, sa dobro izbalansiranim šećerima.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Srednje otporna sorta na bolesti i štetočine.
- Literatura
- 1. Cvetković, M. i saradnici. (2012). Balkan Pomology: Apples. SEEDNet – Working Group for Fruit and Vitis.
  2. Kanlić, K. (2010). Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  3. Beširović, V. (2009). Autohtone jabuke i kruške sa prostora Bosne i Hercegovine. Harfo-graf, Tuzla.
  4. Fotografija: Almira Konjić
Đulabija
- sorta
  
  Đulabija
- vrsta
  
  Jabuka
- sinonimi
  
  Senabija, Stambolka, Đula, Ružičarka
- porijeklo
  
  "Stara sorta, rasprostranjena na području cijelog Balkanskog poluotoka. Naziv od turske riječi „gül" (ruža)."
- podloga
  
  MM 106.
- vrijeme berbe
  
  Septembar, početak oktobra.
- upotreba
  
  Svježa potrošnja.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Bujna sorta, dobro razvijenog habitusa.
- pupoljci
  
  Lisni pupoljci kratki, oštro šiljasti. Cvjetni pupoljci srednje krupni, konusnog oblika.
- listovi
  
  Srednje krupni, eliptični, izrazito izduženi, svijetlozelene boje.
- cvijet
  
  Krupan, bijele boje, sa blagim crvenkastim nijansama. Diploidna.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna sorta.
- cvjetanje
  
  Srednje kasno.
- rodnost
  
  Visoko produktivna sorta.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Srednje krupni plodovi.
- oblik ploda
  
  Spljošteno-okruglast. Često asimetričan.
- peteljka
  
  Kratka i jaka.
- casica
  
  Otvorena do poluotvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Malo.
- sjemena loza
  
  Mala.
- pokožica ploda
  
  Zelena i žuta osnovna boja, sa izraženom ružičastom dopunskom bojom. Tanka i glatka.
- meso ploda
  
  Bijele boje i vrlo čvrsto.
- okus
  
  Slatko-kiselog okusa, slabe sočnosti i bez izražene arome.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Srednje otporna sorta.
- Literatura
- 1. Cvetković, M. i saradnici. (2012). Balkan Pomology: Apples. SEEDNet – Working Group for Fruit and Vitis.
  2. Fotografija: Almira Konjić
Senabija
- sorta
  
  Senabija
- vrsta
  
  Jabuka
- sinonimi
  
  Miris-Senabija, Užička Senabija, Visočka Senabija
- porijeklo
  
  Introdukovana za vrijeme Osmanskog carstva, potječe sa područja Bliskog istoka.
- podloga
  
  MM 106.
- vrijeme berbe
  
  Septembar.
- upotreba
  
  Stona potrošnja, prerada za proizvodnju pekmeza.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Nepravilnog oblika, razgranata.
- pupoljci
  
  -
- listovi
  
  Krupni, izduženo-jajastog oblika.
- cvijet
  
  Krupan, bijele boje. Diploidna sorta.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna sorta.
- cvjetanje
  
  Sredinom sezone cvjetanja.
- rodnost
  
  Vrlo produktivna.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Srednje krupni do krupni.
- oblik ploda
  
  Okruglast, pri čašici malo sužen.
- peteljka
  
  Kratka, duboko usađena.
- casica
  
  Otvorena do poluotvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Plitko.
- sjemena loza
  
  Mala.
- pokožica ploda
  
  Svjetlozelena do zelenkastožuta, sa osunčane strane rumena.
- meso ploda
  
  Bijelo, spužvasto meko.
- okus
  
  Slatka, sa slabim sadržajem kiselina, nema izraženu aromu.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Otporna na većinu biljnih bolesti.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010) Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Beširović (2009) Autohtone jabuke i kruške sa prostora Bosne i Hercegovine. Harfo-graf, Tuzla.
  3. Fotografija Almira Konjić
Bukovija
- sorta
  
  Bukovija
- vrsta
  
  Jabuka
- sinonimi
  
  Nema sinonima.
- porijeklo
  
  Introdukovana za vrijeme Osmanskog carstva. Porijeklo nije poznato.
- podloga
  
  MM 106.
- vrijeme berbe
  
  Septembar, početak oktobra.
- upotreba
  
  Stona potrošnja i prerada.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Okruglasta.
- pupoljci
  
  Vegetativni srednje veličine. Generativni krupni.
- listovi
  
  Krupni, elipsoidnog oblika.
- cvijet
  
  Bijele boje, srednje veličine.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna sorta.
- cvjetanje
  
  Srednje kasno.
- rodnost
  
  Plodonosi svake godine u povoljnim uslovima.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitni do srednje krupni.
- oblik ploda
  
  Konusno-okruglastog oblika.
- peteljka
  
  Srednje duga i čvrsta. Duboko peteljkino udubljenje.
- casica
  
  Zatvorena do poluotvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Duboko.
- sjemena loza
  
  Ovalna, srednje veličine.
- pokožica ploda
  
  Žutozelena, prelazi u crveno-narandžastu.
- meso ploda
  
  Bijelo-žučkasto.
- okus
  
  Izvrsne arome.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  -
- Literatura
- 1. Salkić, B., Jovović, Z., Salkić, E., Salkić A., (2017). Pomological characteristics of the most represented autochthonous apple cultivars from the area of Northeast Bosnia. Technologica Acta, 10(2), 29-33. https://europub.co.uk/articles/-A-247825
  2. Alihodzic, A., Gasi, F., Drkenda, P. et al. Sensory Acceptability of the Autochthonous Fruits of Bosnia and Herzegovina. Erwerbs-Obstbau 60, 247–252 (2018). https://doi.org/10.1007/s10341-018-0365-y
  3. Fotografija Almira Konjić
Karamut
- sorta
  
  Karamut
- vrsta
  
  Kruška
- sinonimi
  
  Crna kruška, Crnica
- porijeklo
  
  Stara sorta od davnina poznata u BiH. Pretpostavlja se porijeklo iz Turske (naziv znači crna/tamna kruška).
- podloga
  
  Divlja kruška.
- vrijeme berbe
  
  Kraj septembra.
- upotreba
  
  Svježa upotreba, ali češće za preradu. Sušenje, turšija, rakija.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Stabla su bujna, zdrava i dugovječna. Krošnja snažno razvijena, veoma visoka.
- pupoljci
  
  Vegetativni tanki i izduženi. Generativni kratki i široki.
- listovi
  
  Zaobljeni, bez izraženih nazubljenja.
- cvijet
  
  Bijel, krupan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Vrlo bujan rast na sijancu kruške.
- cvjetanje
  
  Srednje kasno.
- rodnost
  
  Vrlo dobra. Kasno počinje plodonositi.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitni (15-20 plodova u kg).
- oblik ploda
  
  Jajast i okruglast.
- peteljka
  
  Široka, duga u odnosu na veličinu ploda.
- casica
  
  Otvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Široko, plitko.
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Smeđe-zelena, u punoj zrelosti crno-smeđa.
- meso ploda
  
  Smećkasto-zelene do smeđe boje, spužvasto, mehko, mnogo kamenih ćelija.
- okus
  
  Kiselo-slatkog okusa.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Vrlo otporna sorta.
- Literatura
- 1. Beširović (2009) Autohtone jabuke i kruške sa prostora Bosne i Hercegovine. Harfo-graf, Tuzla.
  2. Fotografija https://www.facebook.com/photo?fbid=3377396375689285&set=a.521020666496816
Lubeničarka
- sorta
  
  Lubeničarka
- vrsta
  
  Kruška
- sinonimi
  
  Bostanka (tri genotipa: Bijela, Crna, Krupna)
- porijeklo
  
  Nije poznato.
- podloga
  
  Divlja kruška.
- vrijeme berbe
  
  Početak augusta.
- upotreba
  
  Svježa potrošnja, kratak period čuvanja.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Kotlasta sa dugim skeletnim granama.
- pupoljci
  
  Vegetativni srednje krupni. Generativni krupni, konusnog oblika.
- listovi
  
  Krupni, okruglastog oblika.
- cvijet
  
  -
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna sorta.
- cvjetanje
  
  -
- rodnost
  
  Dobra i redovna.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Srednje krupan.
- oblik ploda
  
  Okruglast, malo izdužen.
- peteljka
  
  Tanka i dugačka.
- casica
  
  Otvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Plitko.
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Zelenkastožuta osnovna boja, sa izraženom smeđe-crvenom dopunskom bojom.
- meso ploda
  
  Svijetlocrvene boje, sočno, prijatne arome.
- okus
  
  Slatko-kiselkast.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Srednje otporna sorta.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Beširović (2009); Autohtone jabuke i kruške sa prostora Bosne i Hercegovine. Harfo-graf, Tuzla.
  3. Fotografije https://www.sadniceprodaja.com/cena/lubenicarka/ i https://www.rasadnikcolicmilos.rs/sadnice-voca/kruska/kruska-lubenicarka/
Takiša
- sorta
  
  Takiša
- vrsta
  
  Kruška
- sinonimi
  
  Nema sinonima (dva genotipa: Bijela i Crna takiša).
- porijeklo
  
  Stara domaća sorta, vjerovatno iz Mađarske.
- podloga
  
  Divlja kruška.
- vrijeme berbe
  
  Septembar.
- upotreba
  
  Stona upotreba (plodovi treba da odstoje), prerada - najbolja za pekmez, sušenje, hošaf.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Veoma razgranata, kotlastog oblika.
- pupoljci
  
  -
- listovi
  
  Sitni, jajastog oblika.
- cvijet
  
  -
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Izražena bujnost na sijancu divlje kruške.
- cvjetanje
  
  -
- rodnost
  
  Sklona alternativnom plodonošenju.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitni.
- oblik ploda
  
  Okruglast ili okruglasto-pljosnat.
- peteljka
  
  Drvenasta i debela.
- casica
  
  Otvorena.
- čašićno udubljenje
  
  Plitko do odsutno.
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Svijetlozelena do žuta, dozrijevanjem zelenosmeđa do smeđa.
- meso ploda
  
  Blijedožuto, nakon berbe trpak i tvrdo, kada odstoji mekano i smeđe.
- okus
  
  Sladak i aromatičan.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Otporna na biljne bolesti.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Beširović (2009); Autohtone jabuke i kruške sa prostora Bosne i Hercegovine. Harfo-graf, Tuzla.
  3. Fotografija: https://www.facebook.com/groups/556636358262305/posts/1557099094882688/
Vranjska
- sorta
  
  Vranjska
- vrsta
  
  Dunja
- sinonimi
  
  Dunjac
- porijeklo
  
  Vranje, Srbija.
- podloga
  
  Dunja BA 29.
- vrijeme berbe
  
  Kraj oktobra.
- upotreba
  
  Pekmez, marmelade, džemovi, kompoti, sokovi, rakije.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Veoma bujna, grane se povijaju pod rodom.
- pupoljci
  
  -
- listovi
  
  Krupan, eliptičnog oblika, tamnozeleni.
- cvijet
  
  Bijele boje i krupni.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Veoma bujna sorta.
- cvjetanje
  
  Srednje kasno (dobar oprašivač za Leskovačku dunju).
- rodnost
  
  Dobra i redovna u povoljnim uslovima.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Izrazito krupan (600-1500 g).
- oblik ploda
  
  Kruškastog oblika, neravne površine.
- peteljka
  
  Čvrsta.
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Zlatnožuta sa nijansama zelene. Maljava.
- meso ploda
  
  Bjelkastožuto, spužvasto, sa kamenim ćelijama.
- okus
  
  Kiselkast.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Osjetljiva na moniliju i smotavce ploda.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Fotografija https://sadnicedunje.rs/sadnice-dunje-vranjska-dunjac/
Vinogradarska breskva
- sorta
  
  Vinogradarska breskva
- vrsta
  
  Breskva
- sinonimi
  
  Praska, Šeftelija
- porijeklo
  
  Nepoznato. Veliki broj genotipova.
- podloga
  
  Vlastiti korijen.
- vrijeme berbe
  
  Kraj augusta, početak septembra.
- upotreba
  
  Svježa upotreba i prerada (kompoti, džemovi).
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Okruglastog oblika sa dosta rodnih grančica.
- pupoljci
  
  Sitni do srednje krupni.
- listovi
  
  Sitan, izduženog oblika.
- cvijet
  
  Ružičast, srednje krupan. Izuzetno dekorativan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Slaba bujnost.
- cvjetanje
  
  Samooplodna.
- rodnost
  
  Srednje rodnosti.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitne do srednje krupnoće.
- oblik ploda
  
  Okruglasto-ovalnog oblika.
- peteljka
  
  -
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  Srednje veličine, blago izdužena, odvaja se od mesa.
- pokožica ploda
  
  Umjereno dlakava, intenzivno žuta sa crvenom dopunskom bojom.
- meso ploda
  
  Intenzivno žuto, crveno kod koštice. Čvrsto, sočno.
- okus
  
  Slatko-kiselkast, oporo osvježavajuć, aromatična.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Otpornija na bolesti od standardnih sorti.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Fotografija: https://svetsadnica.rs/product/vinogradarska-breskva/
Oblačinska
- sorta
  
  Oblačinska
- vrsta
  
  Višnja
- sinonimi
  
  -
- porijeklo
  
  Razmnožena izdancima iz prirodne populacije, selo Aleksandrovo (Srbija). Prvi zasad u Oblačini kod Prokuplja.
- podloga
  
  Vlastiti korijen.
- vrijeme berbe
  
  Druga polovina juna.
- upotreba
  
  Prerada (sok, kompot, konditorski proizvodi).
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Okruglasta gusta krošnja. Kompaktan habitus, kratki internodiji.
- pupoljci
  
  Srednje krupni.
- listovi
  
  Sitni, tamnozelene boje.
- cvijet
  
  Bijele boje, srednje krupan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Slabe do srednje bujnosti.
- cvjetanje
  
  Srednje rano. Izrazito samooplodna.
- rodnost
  
  Vrlo rano prorodi (druga godina). Puna rodnost u šestoj godini. Redovno i obilno.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitna do srednje krupna (2,5-4 g).
- oblik ploda
  
  Okruglog oblika, tamnocrvene boje.
- peteljka
  
  Kratka (oko 3 cm), lako se odvaja.
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Tamnocrvene boje. Tanka.
- meso ploda
  
  Srednje čvrsto, sočno.
- okus
  
  Kiselog okusa, prijatne arome.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Relativno otporna sorta.
- Literatura
- 1. Milatovič, D., Nikolić, M., Miletić, N. (2015). Trešnja i višnja. Naučno voćarsko društvo Srbije, Čačak
  2. Fotografija: https://poljokomerc.rs/proizvod/sad-visnja-oblacinska-floris/
Crvenoplodna džanarika
- sorta
  
  Crvenoplodna džanarika
- vrsta
  
  Džanarika
- sinonimi
  
  Purkače, Purak, Migoljac, Pljuskavac, Zembelija, Prskulja, Zerdelija
- porijeklo
  
  -
- podloga
  
  Vlastiti korijen.
- vrijeme berbe
  
  Juli.
- upotreba
  
  Rakija, koštice za proizvodnju podloga.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Bujna, široko-piramidalna. Trnovi na donjim dijelovima grana.
- pupoljci
  
  Sitni.
- listovi
  
  Srednje krupni, izduženo-jajastog oblika.
- cvijet
  
  Sitan do srednje krupan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna.
- cvjetanje
  
  Vrlo rano, obilno.
- rodnost
  
  Obilna, nije sklona alternativnom plodonošenju.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitna do srednje krupna.
- oblik ploda
  
  Okruglast.
- peteljka
  
  Kratka do srednje duga.
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Narandžasta, prelazi u tamnocrvenu.
- meso ploda
  
  Žuto-crvene boje. Vodenasto.
- okus
  
  Veoma mali sadržaj šećera, kiselkast.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Tolerantna na Armillaria mellea i Phytophthora spp.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Fotografija https://seedtherapy.com/products/cherry-plum-prunus-cerasifera-5-seeds?srsltid=AfmBOopHz581rWeUkzMLVd7ET2peW6mgBJl2VxxZwpWjLoOUtP58aVD3
Žutoplodna džanarika
- sorta
  
  Žutoplodna džanarika
- vrsta
  
  Džanarika
- sinonimi
  
  Žuta rezdelija, Žuta zerdelija
- porijeklo
  
  -
- podloga
  
  Vlastiti korijen.
- vrijeme berbe
  
  Juli.
- upotreba
  
  Svježa potrošnja i rakija. Koštice za podloge.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Bujna, široko-piramidalna. Trnje na donjim dijelovima grana.
- pupoljci
  
  Sitni.
- listovi
  
  Srednje krupni, usko-eliptičnog oblika.
- cvijet
  
  Sitan do srednje krupan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujna.
- cvjetanje
  
  Vrlo rano, obilno.
- rodnost
  
  Obilna, nije sklona alternativnom plodonošenju.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitna.
- oblik ploda
  
  Okruglast.
- peteljka
  
  Kratka do srednje duga.
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Zelenkastožuta, prelazi u žuto-zlatnu.
- meso ploda
  
  Žućkasto, vodenasto.
- okus
  
  Veoma mali sadržaj šećera.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Tolerantna na Armillaria mellea i Phytophthora spp.
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Fotografija: https://www.ebay.co.uk/itm/134240462625
Požegača
- sorta
  
  Požegača
- vrsta
  
  Šljiva
- sinonimi
  
  Mađarica, Mađarka, Savka, Mrka šljiva, Plavka, Modrica, Bistrica, Čitlovka, Čitlivka, Požnjača, Cjepača, Kriva šljiva, Debelica
- porijeklo
  
  Iz Anadolije i Centralne Azije, rasprostranjena prema Balkanu i Evropi.
- podloga
  
  Džanarika.
- vrijeme berbe
  
  Kraj augusta.
- upotreba
  
  Svježa potrošnja, sušenje, kulinarske svrhe, rakija.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Gusta, piramidalna do široko-piramidalna.
- pupoljci
  
  Vegetativni i generativni sitni.
- listovi
  
  Mali, eliptičnog oblika sa nazubljenjem.
- cvijet
  
  Srednje krupan, bijele boje, hermafroditan.
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Srednje bujna.
- cvjetanje
  
  Kasno i obilno. Diploidna. Samooplodna.
- rodnost
  
  Vrlo dobra rodnost.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitan do srednje krupan (cca 20 g).
- oblik ploda
  
  Eliptičan, izduženo-okruglast (tri tipa).
- peteljka
  
  Srednje duga (cca 15 mm).
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Tamnoplava sa pepeljkom.
- meso ploda
  
  Zlatnožuto, čvrsto i sočno. Lako se odvaja od koštice.
- okus
  
  Sladak, vrlo aromatičan.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  Umjerena tolerantnost na gljivice, osjetljiva na virus šarke šljive (PPV).
- Literatura
- 1. Kanlić (2010); Autohtone sorte voćaka istočne Bosne. Štamparija Fojnica.
  2. Botu et al. (2012) Balkan Pomology: Plums. SEEDNet – Working Group for Fruit and Vitis.
  3. Fotografija: https://www.zdravasrbija.com/lat/Zemlja/Vocarstvo/1108-POZEGACA,-SORTA-SLjIVE.php
Hrušt
- sorta
  
  Hrušt
- vrsta
  
  Trešnja
- sinonimi
  
  -
- porijeklo
  
  Domaća sorta, veliki broj genotipova (rani, kasni, krupni, crni...).
- podloga
  
  Rašeljka – Prunus mahaleb.
- vrijeme berbe
  
  Juni.
- upotreba
  
  Svježa potrošnja.
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Skeletne grane jake i duge, gusta krošnja.
- pupoljci
  
  Krupni.
- listovi
  
  Krupni, obrnuto-jajastog oblika, tamnozeleni.
- cvijet
  
  -
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Bujnog rasta.
- cvjetanje
  
  Kasna epoha (polovina aprila).
- rodnost
  
  Veoma dobra rodnost.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Srednje krupan (cca 4-7,5 g).
- oblik ploda
  
  Široko-srcolikog oblika, blago spljošten.
- peteljka
  
  Srednje duga (cca 35-50 mm).
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Crvena do tamnocrvene boje.
- meso ploda
  
  Debelo, čvrste teksture i hrskavo.
- okus
  
  Prijatne arome, blago nakiselog okusa.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  -
- Literatura
- 1. Hasanbegović. J.; et al. (2020). Morphological characteristics of autochthonous genotypes of sweet cherry (Prunus avium l.) Cv. "Alica" and "Hrust" in area of Herzegovina. Proceedings of the XI International Scientific Agricultural Symposium “Agrosym 2020“. Jahorina
  2. Drkenda, P., Musić, O., Marić, S. et al. (2018). Comparison of Climate Change Effects on Pome and Stone Fruit Phenology Between Balkan Countries and Bonn/Germany. Erwerbs-Obstbau 60, 295–304 (2018). https://doi.org/10.1007/s10341-018-0373-y
  3. Fotografija: Jasna Hasanbegović
Alica
- sorta
  
  Alica
- vrsta
  
  Trešnja
- sinonimi
  
  -
- porijeklo
  
  Domaća sorta iz Mostara i okolice. Veliki broj genotipova.
- podloga
  
  Rašeljka – Prunus mahaleb.
- vrijeme berbe
  
  Maj.
- upotreba
  
  Stona potrošnja i prerada (džemovi).
- Morfološke karakteristike
- krošnja
  
  Razgranata, široko-piramidalno-okruglog oblika.
- pupoljci
  
  -
- listovi
  
  Eliptičnog do jajolikog oblika, izdužen.
- cvijet
  
  -
- Fiziološke karakteristike
- bujnost
  
  Srednje bujna sorta.
- cvjetanje
  
  Rano do srednje rano (kraj marta, prva polovina aprila).
- rodnost
  
  Veoma produktivna u povoljnim uslovima.
- Karakteristike ploda
- veličina ploda
  
  Sitna do srednje krupna (cca 3-6 g).
- oblik ploda
  
  Izduženo-srcolikog oblika.
- peteljka
  
  Srednje duga (30-50 mm).
- casica
  
  -
- čašićno udubljenje
  
  -
- sjemena loza
  
  -
- pokožica ploda
  
  Sjajna, glatka, otvoreno crvena.
- meso ploda
  
  Sočno, mesnato, mekano. Ne podnosi duži transport.
- okus
  
  Sladak.
- Otpornost
- bolesti i štetočine
  
  -
- Literatura
- 1. Hasanbegović. J.; et al. (2020). Morphological characteristics of autochthonous genotypes of sweet cherry (Prunus avium l.) Cv. "Alica" and "Hrust" in area of Herzegovina. Proceedings of the XI International Scientific Agricultural Symposium “Agrosym 2020“. Jahorina
  2. Hadžiabulić, S., et al. (2017). Phenological and pomological analysis of fruit autochtonous variety of sweet cherry (Prunus avium l.) cv. “Alica” in Mostar area (Bosnia and Herzegovina) Proceedings of the VIII International Scientific Agricultural Symposium “Agrosym 2017“. Jahorina
  3. Drkenda, P., et al. (2018). Comparison of Climate Change Effects on Pome And Stone Fruit Phenology Between Balkan Countries and Bonn/Germany. Erwerbs-Obstbau 60, 295–304 (2018). https://doi.org/10.1007/s10341-018-0373-y
  4. Fotografija: Jasna Hasanbegović